1. Υπερσυλλογή δεδομένων λόγω εξατομίκευσης
Για να είναι πραγματικά χρήσιμη η AI σε άτομα με αναπηρία, συχνά χρειάζεται:
-
Ιατρικό ιστορικό
-
Τύπος/βαθμός αναπηρίας
-
Προτιμήσεις στην επικοινωνία
-
Δεδομένα κίνησης, ομιλίας ή συμπεριφοράς
👉 Όμως, όσο περισσότερα δεδομένα συλλέγεις, τόσο πιο ευάλωτος είσαι σε παραβιάσεις ή κακή χρήση.
2. Ανισορροπία εξουσίας
ΑμεΑ συχνά πρέπει να “παραδώσουν” προσωπικά τους δεδομένα για να έχουν πρόσβαση σε υποστήριξη. Δεν έχουν πάντα:
-
Εναλλακτική επιλογή
-
Κατανόηση του πού πάνε τα δεδομένα τους
-
Έλεγχο στο πώς χρησιμοποιούνται
Αυτό μετατρέπει την AI από εργαλείο ενδυνάμωσης σε εργαλείο επιτήρησης.
3. Ανεπαρκής νομική προστασία
Οι νόμοι (GDPR, HIPAA κ.λπ.) υπάρχουν, αλλά:
-
Δεν καλύπτουν πάντα τις λεπτομέρειες της συνεχούς παρακολούθησης από έξυπνες συσκευές (π.χ. AI wearables).
-
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πρόνοιες για τις ανάγκες ή τα ρίσκα των ΑμεΑ.
4. Αυτοματισμοί χωρίς διαφάνεια (black-box AI)
Πολλές αποφάσεις παίρνονται από αλγορίθμους:
-
Ποια βοήθεια θα σου δοθεί
-
Ποια ασφαλιστική κάλυψη έχεις
-
Ποια δουλειά σου “ταιριάζει”
Και κανείς δεν ξέρει το γιατί, ούτε μπορείς να το αμφισβητήσεις εύκολα. Αυτό για ένα ΑμεΑ μπορεί να είναι ζήτημα ζωής.
5. Κίνδυνος στιγματισμού ή διακριτικής μεταχείρισης
Αν διαρρεύσουν δεδομένα για τη νοητική ή σωματική κατάσταση κάποιου:
-
Μπορεί να υποστεί διάκριση σε εργασία, ασφάλιση, στέγαση.
-
Ακόμα και ανώνυμα δεδομένα μπορούν να επανενωθούν με την ταυτότητα του ατόμου μέσω AI τεχνικών (re-identification).
6. Προσβασιμότητα στις ρυθμίσεις απορρήτου
Αν η εφαρμογή/συσκευή δεν είναι πλήρως προσβάσιμη (π.χ. για άτομα με οπτική ή γνωστική αναπηρία), πώς θα ελέγξει ο χρήστης τα δικαιώματά του;
-
Ποιος διαβάζει Terms & Conditions όταν δεν είναι καν σε Braille ή screen reader-friendly;
Τι σημαίνει πρακτικά;
-
Η AI πρέπει να εφαρμόζει privacy by design με γνώμονα την ευαλωτότητα των χρηστών.
-
Η συναίνεση πρέπει να είναι ενσυνείδητη, προσβάσιμη και επαναδιαπραγματεύσιμη.
-
Οι ίδιες οι κοινότητες των ΑμεΑ πρέπει να συμμετέχουν στον σχεδιασμό των πρωτοκόλλων απορρήτου.
Αν η προστασία της ιδιωτικότητας δεν είναι καθολική, τότε δεν είναι προστασία. Είναι προνόμιο.
